Vergelijkende studie: De energieproductie in België

We onderzochten een alternatief energiepakket, gebaseerd op verschillende debatten en studies, op schaal van de Belgische markt, op een korte tot middellange termijn en dit tegen 2015.

We gaan er hierbij vanuit dat olie en steenkool niet onze energiebronnen zullen zijn, omdat de CO2 uitstoot, en daarmee samenhangend de opwarming van de aarde, de grootste uitdagingen zijn voor de mens en zijn volgende generaties. Bovendien zullen deze brandstoffen op korte termijn uitgeput zijn. We hebben ons gefocust op de elektriciteitsvoorziening en niet zozeer op brandstof.Een voetnoot bij onze zoektocht is dat verscheidene gegronde studies elkaar vaak tegenspreken en dat er geen absolute waarheid blijk te zijn. Zelf exacte cijfers zijn ondanks, of misschien net daarom, onze beperkte kennis voor interpretatie vatbaar.  Een korte inleiding van de beschikbare grondstoffen. 

Efficiëntie Voorspellingen beweren dat een optimale energie-efficiëntie tot 40 percent van onze energiebehoeften en daarmee ook CO2 uitstoot zou kunnen reduceren. Wij houden het iets realistischer op 20 percent. Deze cijfers zijn onmogelijk te funderen of te bewijzen. Maar zo verbruikt een microgolf tijdens zijn levensduur meer aan zijn digitale klok alleen, dan aan het opwarmen van eten. Terwijl dit wel 100 keer zoveel energie nodig heeft. Zo zijn er binnen het gezin tientallen toestellen die onnodig in hun stand-by stand energie verbruiken. Dan heb op straatverlichtingen, efficiënt verwarmen, enz.De overheid zou snel werk moeten maken van subsidies die het gebruik van energiebesparende toestellen aanmoedigt. En eventueel quota uitschrijven waar de fabrikant zich aan moet houden inzake energieverbruik. 

Renewables

-Windenergie:
Deze energiebron heeft een aanzienlijk potentieel, vooral op de Noordzee en in de Ardennen. Landen als Duitsland, Nederland, Spanje en Denemarken zijn koplopers op het gebied van windenergie. Zo haalt deze laatste 20 percent van zijn totale energieverbruik uit windenergie. Er zijn binnen Europa echter nog veel windsterk rijke plekken, in Noorwegen, Schotland en Ierland die onbenut blijven. In combinatie met nieuwe technieken, zo zijn er momenteel verregaande onderzoeken met langere schroefbladen die in een verticale as hangen is er wel degelijk behoefte aan windenergie als renewable energiebron.  -Zonnenergie:
Het bekendst zijn de zonnepanelen waarmee zonlicht direct wordt omgezet in elektriciteit: photovoltaïsche zonne-energie (pv). Een andere toepassing van zonneenergie is de zonneboiler (thermische zonne-energie): met behulp van zonnecollectoren wordt water verwarmd en opgeslagen in een boiler. Uit ervaringscijfers met zonnepanelen blijkt dat de opbrengst ongeveer 100 kwh per jaar is voor een zonnepaneel van één vierkante meter. Zonnepanelen –en boilers worden vooral op de daken van woningen geplaatst en op grote gebouwen. Zonne-energie dekt op dit moment slechts 0,01 procent van de totale Belgische elektriciteitsbehoefte. 
  -Waterkracht:
Wereldwijd is waterkracht de belangrijkste bron van duurzame energie. In bergachtige landen wordt veel energie opgewekt door de kracht van vallend water. 87,4 procent elektriciteit geproduceerd uit duurzame energiebronnen belangrijkste landen voor opwekking van waterkracht in 2000 waren Canada, Amerika en Noorwegen. Voor Belgie bedraagt dit momenteel slechts een kleine één percent. Waterstof  Waterstof is, net als elektriciteit, geen energiebron maar een energiedrager. De verbinding van waterstof aan zuurstof levert energie op; waterdamp is een restproduct. IJsland is het eerste land dat zich ten doel heeft gesteld over te stappen op een waterstofeconomie. In dat geval hoeft geen olie te worden geïmporteerd. Ook vindt er geen schadelijke uitstoot meer plaats door motoren; er komt immers waterdamp uit de uitlaat. In de verre toekomst kan waterstof de rol van olie als energiedrager voor mobiele bronnen overnemen. Maar het zal nog lang duren voordat het zover is. Waterstof komt immers niet in vrije vorm voor; het zal (met behulp van elektriciteit) moeten worden geproduceerd uit water, aardgas, biomassa of andere koolwaterstofverbindingen. Dit is een kostbaar proces. In IJsland is de overgang naar waterstof echter wel interessant. Het land beschikt over grote hoeveelheden goedkope geothermische energie en waterkracht. Verder wonen er slechts 240.000 mensen.

Nucleair Deze omstreden energiebron bedraagt momenteel 41 percent van de Belgische energie productiecapaciteit. België heeft zeven reactoren verspreidt over de kerncentrales van Doel en Tihange. Tegen 2025 zou België in principe uit het nucleaire energieprogramma stappen. Verschillende landen starten hun kernprogramma’s opnieuw op. Ondermeer de VS, Canada, Australië, Finland en Frankrijk zullen op korte termijn nieuwe centrales bouwen. Ook in belangrijke energielanden als Groot Britannië en Duitsland komt de discussie opnieuw op gang.  BiobrandstofIn navolging van de Kyotonorm heeft Europa afgesproken dat elk lid van de unie tegen 2010 5,75 % van zijn totale brandstofverbruik zou bestaan uit biobrandstof.In de praktijk zal de gemiddelde gebruiker daar niks van merken. Omdat het overgrote deel van die norm zal gehaald worden met biodiesel of benzine op basis van ethanol. Biodiesel is een mengvorm van Puur Plantaardige Olies (PPO’s) en normale diesel en vereist geen aanpassing van de motor. De puurdere PPO’s vereisen dit wel. Ze worden onder andere gewonnen uit 

Koolzaad (Belgie/Frankrijk/Duitsland)Palmolie (Azie)Soja  (Amerika)Snelgroeiend Wilgenhout Ethanol wordt vooral uit suikers (bieten) en restfracties (landbouwafval) gewonnen. Op 11/10/2006 is de eerste ethanolpomp in Brussel geopend. Je kan er E85 tanken, bestaande uit  85% ethanol en 15% benzine.
  Ons pakket tegen 2015 Alle Renewables + biobrandstof + kernenergie 

RENEWABLES  

Windenergie

Het milieueffect van windparken is evident. Windenergie is bovendien de goedkoopste van de renewable energiebronnen. Maar hoge molens vangen veel wind. De verhouding energieopbrengst tot de nodige oppervlakte is relatief klein. Tegenstanders omwille van het verstoorde landschap zijn hardnekkig maar vormen een minderheid. Een mooi zeezicht lijkt ons minder cruciaal dan de opwarming van de aarde!

Het is echter de vraag of er, gezien alle concurrerende ruimteclaims, netto voldoende ruimte is om die potentie te realiseren. De infrastructuur voor de afvoer van windenergie is nog volstrekt onvoldoende en er zal ruimte moeten worden gereserveerd voor speciale faciliteiten, opslag, onderhoud en reparatie. Deze realisaties kunnen op korte termijn, ongeveer tien jaar, worden gedaan. Toch zal deze energievorm voor Belgïe omwille van de weinige ruimte slechts een klein aandeel in het energiepakket bedragen.  

Waterkracht

Een waterkracht centrale is relatief goedkoop. Een nadeel voor een land als België is dat er weinig natuurlijk verval is en rendabele stuwmeren een aanzienlijke ruimte in beslag nemen. De bestaande waterkrachtcentrales moeten zeker behouden en onderhouden worden, maar extra centrales lijken niet realistisch. Getijdenstroom is voor de Belgische kust omwille van de drukke Noordzee geen optie.

Zonne-energie

Het aantal zonne-uren in België is beperkt. Op dit moment levert zonne-energie in België slechts 0,47 procent van de duurzame energie. Wat slechts 0,01 procent van de totale Belgische elektriciteitsbehoefte is. Toch slagen enkele gezinnen erin door energie-efficiëntie en zonne-energie zelf hun energiebehoefte te voorzien.

Voor het transport is geen extra ruimtegebruik nodig. De consumptie van zonne-energie is immers direct lokaal en eventuele overschotten worden aan het elektriciteitsnet geleverd. In vrijwel alle gevallen gaat het bij zonne-energie om meervoudig ruimtegebruik (daken). De netto ruimtebehoefte is dus vrijwel nul. Theoretisch zouden dus alle Belgische daken voorzien kunnen worden van zonnepanelen. (wat zou de impact in steden als Sydney of Dubai zijn?)De zon is gratis; de apparatuur waarmee het wordt omgezet in stroom is dat niet. De kostprijs bedraagt ongeveer 90 cent per kwh, een factor 20 maal zo duur als conventionele elektriciteit. Deze kostprijs zal ongetwijfeld gaan dalen. Op termijn is mits efficiënt energiebeheer deze investering immers rendabel. En bovenal, afgezien van de productie-uitstoot, CO2uitstoot vrij. 

NUCLEAIR

Binnen de publieke opinie is kernenergie actueel het meest omstreden alternatief voor de fossiele brandstof. Toch zijn wij er na enig onderzoek van overtuigd dat binnen een divers energiepakket, nucleaire energie voorlopig onmisbaar is. De renewables en biobrandstoffen zijn binnen onze geografische en economische context op korte termijn niet haalbaar of betrouwbaar als zelfstandige energiebronnen. Nucleaire energie is op dit moment aanwezig en voldoende geïntegreerd. Renewables zullen binnen onze schaal nooit een zelfstandig alternatief worden. Terwijl Biobrandstof nog onvoldoende ontwikkeld is op dit moment.Wij geloven dus dat kernenergie een belangrijk aandeel moet bedragen binnen het totale energiebeleid. Sommigen hebben problemen met de veiligheidsrisico’s die kerncentrales met zich meebrengen. Denken we maar aan Tjernobyl en de aanvallen van 9/11 waarbij één van de oorspronkelijke doelwitten een kerncentrale was. Deze argumenten zijn echter te weerleggen. Niet alleen kunnen eventuele nieuwe centrales beter beveiligd worden dan Tjernobyl destijds. Bovendien is de impact die een terroristische aanslagen tegen een haast onbeveiligde thermische centrale en/of olieopslagplaats zou hebben catastrofaal voor mens en milieu. Een tweede argument is de verwerking van het uraniumoverschot en de morele en financiële problematieken die deze met zich meebrengen . Dit is een belangrijk punt. We schotelen generaties na ons op met een radioactieve erfenis. Dit afval zou tot 95 percent kunnen gerecycleerd worden. De overige 5 percent zou pas afbreekbaar zijn na 300 jaar. Uiteraard moeten deze berging en verwerkingskosten ingerekend worden in de totale kostprijs. Deze kostprijs ligt gemiddeld ongeveer even hoog dan die van een thermische centrale. De CO2 uitstoot zou met acht percent dalen. Kernenergie zou de energieprijs op langere termijn  veel stabieler maken. Het onstabiele Midden-Oosten wordt als oliespeler uitgeschakeld. Uraniummijnen vinden we vooral in “stabiele” landen als Canada, Australië en de Verenigde Staten. Overigens is de uiteindelijke prijs voor de consument slechts voor 11 percent afhankelijk van de uraniumprijs. Voor olie is dit dertig percent. Bovendien is uranium relatief gemakkelijk op te slaan en is het transport ervan veel eenvoudiger en er hoeven geen lange, kwetsbare, pijpleidingen gelegd te worden.De actuele problematiek rond kernwapens is een laatste argument tegen kernenergie. Proliferatie is een serieuze zaak, maar kan volledig losstaan van kernenergie. De basiselementen voor een autobom zijn benzine en een auto. Moeten we deze in Iran verbannen? Kortom Kernenergie blijft een mes dat aan twee kanten snijdt. In 2003 is een uitstapwet gestemd die tegen 2025 alle bestaande kerncentrales zou moeten sluiten. Deze wet is vanuit een moreel en milieustandpunt gestemd. Maar volgens experts zou het langer operationeel houden van de bestaande centrales in ieder geval een veiligheidsrisico inhouden. In principe kan elke nieuwe regering deze wet aanpassen .  

BIOBRANDSTOF Algemeen gezien wordt er een veel te positief plaatje van de biobrandstoffen opgehouden. Zo zou er, met uitzondering van de PPO’s, na aftrek van de productievervuiling slechts een verbetering van dertig procent van de CO2 uitstoot zijn. Rekeninghoudend dat die 30% moet verrekend worden in de 5,75% tegen 2010 betekent dit dus tegen 2010 slechte een verbetering van ongeveer 1,8% in Europa. Bovendien zal niet elke lidstaat deze quota halen en is op wereldvlak Europa de voortrekker bij de CO2uitstootafbouw. 

Een tweede nadeel zijn de dure productiekosten. Zonder de kunstmatig lage accijnzen zou biobrandstof een heel stuk duurder dan de conventionele brandstoffen zijn. Bovendien creëren de biobrandstoffen ook een paar nieuwe problemen. Zo zijn de werkomstandigheden, ontbossing, voedsel en – watervoorziening bij de productie van Palmolie en Soja niet te negeren obstakels bij het aanmoedigen van biobrandstoffen.De koolzaadteelt, die nu 10% van de Europese landbouw omvat kan onmogelijk de nood aan palmolie en soja vervangen bij de productie van PPO  De Europese unie werkt momenteel een strategie uit waarbij het met certificaten voor bepaalde bedrijven in derde wereldlanden werkt. Deze zouden er voor moeten zorgen dat deze bedrijven de  werkomstandigheden, regenwouden en voedselvoorziening respecteren en waarborgen.  Moeten we de Biobrandstof dan volledig afschrijven? 

PPO’s slaan ten opzichte van biodiesel en ethanol enkele chemische processen over en zijn dus wel interessant vanuit milieuperspectief. Helaas moet men hiervoor de motor laten aanpassen en zijn er momenteel nog erg weinig PPO tankstations. De Biobrandstoffen van de zogenaamde tweede generatie zouden een veel grotere productiewaarde hebben en daardoor de CO2uitstoot tot 90% kunnen verminderen ten opzichte van de conventionele brandstoffen.   Vooral snelgroeiend wilgenhout zou hiervoor de aangewezen grondstof zijn. De wilg zou op minder dan vijf jaar kunnen geteeld worden. En meer dan vijfmaal zo veel energie opbrengen dan de huidige biobrandstofgeneratie. Bovendien ontstaan hierdoor, weliswaar kunstmatige en tijdelijke, nieuwe bossen. In het zuiden zou de Jatropaboom, die voor zijn energiewaarde relatief weinig oppervlakte nodig heeft, de energiegrondstof bij uitstek zijn. Bovendien kan er tussen de Jatropaboom nog aan voedselteelt gedaan worden.Helaas zal het nog een goeie tien jaar duren voor deze tweede generatie op punt zal staan en zijn weg naar de markt zal vinden.  Toch kan biobrandstof op lokaal vlak wel al een verschil maken. Zo is in Brazilië 40% van de brandstof Bio-ethanol en rijden er in zweden al een heleboel biogaswagens rond, maar vooralsnog is de impact van de biobrandstoffen op wereldvlak te klein en zal dit de eerstvolgende jaren niet meteen veranderen. Conclusie

In 2000 bedroeg de geïnstalleerde productie-capaciteit voor elektriciteit ongeveer 14,6 GW1, waarvan 53 % thermische centrales, 41 % kerncentrales en 6 % waterkrachtcentrales en windturbines en biodiesel.

Ons pakket tegen 2015 bestaat uit energie-efficiëntie (een besparing van 20 percent), alle renewables in hun eerder genoemde vormen (20 percent) en biobrandstoffen van de tweede generatie (30 percent) en een nieuwe generatie kerncentrales die 70 percent van de huidige kernenergiecapaciteit (30 percent) levert zodat de instapperiode naar renewables en biobrandstof met energiezekerheid kan verlopen. Ook in een later stadium kunnen ze de variabelheid van de renewables opvangen. Deze diversiteit zal ervoor zorgen dat België relatief zelfstandig zijn energiebeleid kan voeren binnen Europa.  Bronnen:The economist (site+debat Tim Jackson, Patrick Moore, Caroline Lucas, Paul D.)
Greenpeace (rapport nucleaire energie)
Energie en ruimte in de toekomst (Hugo Gordijn, Femke Verwest Anton van Hoorn)
Debat Evergem Biobrandstof (Raf Verdonck, Bram Claeys)
Het internet